Rắc rối con số

07/06/2024 16:45
Số 0. Cách viết số 0 đặt trước một, hai số khác (hoặc cả dãy số) đã có từ lâu. Đã nhiều năm rồi ít thấy. Mới đây, cách viết ấy lại xuất hiện nhiều, tạo thuận lợi cho đời sống xã hội thời đổi mới - hội nhập, nhưng cũng gây ra không ít phiền toái và hài hước.

Số 0. Cách viết số 0 đặt trước một, hai số khác (hoặc cả dãy số) đã có từ lâu. Đã nhiều năm rồi ít thấy. Mới đây, cách viết ấy lại xuất hiện nhiều, tạo thuận lợi cho đời sống xã hội thời đổi mới - hội nhập, nhưng cũng gây ra không ít phiền toái và hài hước.

Khi số 0 là số thứ tự hoặc số đo đếm định lượng từ 1 trở đi thì nó luôn luôn đứng sau. Thông thường, khi nó đứng trước tất cả là do: a - số ký hiệu hoặc số đếm đã được ký hiệu hóa, danh từ hóa (như tên gọi); b - số chặn đầu cần thiết đứng trước số tiếp theo. Trường hợp b chỉ xảy ra ở văn bản hành chính, pháp luật, giao dịch tài chính,... nhằm ngăn chặn tẩy xóa chữ số. (Bên cạnh, còn có dòng phụ chú, chẳng hạn: sinh ngày ba tháng Mười năm một nghìn chín trăm sáu mươi, ba trăm năm mươi bảy tỉ đồng, một trăm mét vuông…). Và c - số chưa đạt đến 1 (0,2 chẳng hạn - có dấu phẩy). Số thứ tự từ 1 đến 9, tại một văn bản bình thường, cớ gì cứ phải chêm số 0 vào trước (01, 02, 03,...).Thật ra, cách viết đó đã xuất hiện từ những năm bảy mươi thế kỷ trước. Trong quyển “Thi nhân Việt Nam thế hệ 1954-1973” của Nguyễn Tấn Long, Phan Canh (Nxb Sống Mới, Sài Gòn, 1974) có chỗ ghi: “18/05/1973”. Nhưng xưa kia cách sử dụng số không (0) như thế không nhiều. Điều đáng nói là khoảng mười năm trở lại đây, việc ghi số 0 một cách vô lý, dư thừa đã và đang xảy ra tràn lan khắp cả nước. Biển số nhà ghi 09, 01… Băng rôn, biểu ngữ, giấy mời họp... cũng ghi số 0 một cách hồn nhiên như vậy. Thứ tự trang báo cũng ghi 02, 03... Thiết nghĩ, khi làm một văn bản thông thường về sinh hoạt, chúng ta không đặt thêm con số 0 vào phía trước số đã được xác định, dẫu số đó chỉ đơn lẻ từ 1 đến 9.

Số tròn. Nhiều người nói và viết rất hồn nhiên, rằng “năm nay cô ấy tròn 17 tuổi, tròn 23 tuổi...", “kỷ niệm tròn 43 năm…”. Không ít bài báo in sa vào cách viết khập khiễng này. Đã tròn thì phải có số không. Gọi chẵn cũng tạm nghe được, nếu là 5, 15, 25… Tuổi khoảng từ 18 đến 21, có thể gọi là tuổi đôi mươi. Định lượng từ 9 đến 16, có thể nói là mươi, mười lăm. Làm tròn số khi tính toán không cần chính xác lại là việc khác. Riêng "tuổi trăng tròn" là nói về thiếu nữ mười lăm (năm chẵn), tròn ở đây là hình tròn của trăng rằm; hoặc trẻ sinh đầy năm (12 tháng) cũng gọi tròn năm.

Con số trong văn bản văn học. Văn bản hành chính, chính trị, kinh tế, khoa học, báo chí... rất cần nêu con số. Văn bản văn học lại cần hạn chế, sử dụng con số - ngoại trừ sự cố ý của tác giả - tùy từng thể loại đặc thù. Khi phải trình bày con số thì nên dùng chữ để mô tả. Con số quá nhiều, lại đặt không đúng chỗ khiến độc giả bị san sẻ sự chú ý quá mức cần thiết, ắt làm tầm nhìn rộng sâu ra phía sau trang văn bị cản trở, gây vướng víu cho xúc cảm tiếp nhận văn bản nghệ thuật. Tránh viết con số không phải lúc nào cũng khó, ngay cả trường hợp như là “khô khan”, “vô cảm”. Chẳng hạn: là 50% có thể viết một nửa, 25% có thể viết một phần tư... (Đương nhiên, thơ Nguyễn Bính không thể viết: “Nhà em cách 4 quả đồi/ Cách 3 ngọn suối cách đôi cánh rừng”. Thành ngữ không thể nói: “Mồm 5 miệng 10”, “1 vừa 2 phải”).

Con số ở đầu câu và số chưa được xác định rõ ràng. Bài ca dao “Mười thương” không thể giãi bày: “1 thương, 2 thương, 3 thương”... Bài thơ của nhà thơ Nguyễn Hữu Quý viết về mười nghìn ngôi mộ ở nghĩa trang Trường Sơn, có nhiều câu ở đầu dòng có chữ “Mười nghìn”, chẳng lẽ tác giả viết 10.000 ở đầu mấy chục câu thơ ư? Nếu phải nêu con số ở câu đầu, đoạn đầu thì nên chuyển thành chữ viết hoặc chuyển nó vào phần sau của câu. Thí dụ: “1.000 người tham gia đi bộ”. Nên viết: “Một nghìn người tham gia đi bộ”, hoặc “Trong cuộc đi bộ này, có 1000 người tham gia. Đương nhiên, là có ngoại lệ, tùy thuộc vào văn bản cụ thể. Chẳng hạn, đưa thời điểm lên đầu để nhấn mạnh, như: “1945, Tuyên ngôn Độc lập”; “1975, Thống nhất đất nước”; “1986, bắt đầu thời kỳ Đổi mới”…


Tin xem thêm

Công nghiệp văn hóa là nền tảng phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam

Giải Trí
20/12/2025 10:06

Các chuyên gia chia sẻ, thảo luận các ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam và đề xuất giải pháp thúc đẩy liên kết giữa văn hóa – sáng tạo – du lịch trong bối cảnh hội n...

Gìn giữ bản sắc, lan tỏa tinh hoa văn hóa Thủ đô

Giải Trí
16/12/2025 10:24

Nhằm tôn vinh văn hóa ẩm thực Hà Nội, đưa ẩm thực trở thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, từ ngày 19 đến 21/12, Sở Văn...

Nguyễn Hoàng Duy - thí sinh hát ca khúc về Hà Nội hay nhất tại cuộc thi 'Tiếng hát Hà Nội 2025'

Giải Trí
12/12/2025 10:52

Vượt qua 15 thí sinh nặng ký, Nguyễn Hoàng Duy với phong cách Rock bất ngờ dành được giải thưởng thí sinh thể hiện ca khúc về Hà Nội hay nhất tại cuộc thi ’Tiếng hát Hà N...

“Tấu khúc lưỡng cực”: Đêm nhạc giao thoa văn hóa Việt - Đức

Giải Trí
10/12/2025 10:36

Trong hai ngày 20 và 21/12, tại Nhà hát Hồ Gươm sẽ diễn ra chương trình hòa nhạc “Tấu khúc lưỡng cực - A Rhapsody of Two Worlds” do Hội Nhạc cổ điển Việt Nam tổ chức. Sự ...

Gần 80 người đẹp Miss Cosmo 2025 trình diễn thời trang “Hello Cosmo From Vietnam” tại Ngọ môn Huế

Giải Trí
05/12/2025 10:49

Các thí sinh Miss Cosmo 2025 trình diễn thời trang “Hello Cosmo From Vietnam” tại Quảng trường Ngọ môn Huế hưởng ứng Năm Du lịch Quốc gia “Huế – Kinh đô xưa, Vận hội mới”...

Phở Việt Nam đứng thứ 9 trong danh sách 100 món ngon nhất Đông Nam Á

Giải Trí
03/12/2025 10:19

Thành tích này không chỉ phản ánh vị thế ngày càng vững chắc của phở trong lòng thực khách quốc tế, mà còn cho thấy sức sống mạnh mẽ của ẩm thực Việt ở thời điểm hiện tại...

Bánh mì Việt Nam tiếp tục được CNN xếp thứ 2 trong top bánh kẹp ngon nhất thế giới

Giải Trí
21/11/2025 10:22

Trong danh sách tháng 11, bánh mì Việt Nam được nhắc đến ở vị trí thứ 2, kèm nhận xét: "Là di sản ẩm thực từ thời thuộc địa Pháp - ổ baguette được người Việt Nam tái ...

Nền tảng vững chắc để di sản văn hóa dân tộc trường tồn

Giải Trí
19/11/2025 15:05

Hơn 4.000 năm lịch sử, Việt Nam có kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú và đa dạng. Để di sản văn hóa của dân tộc trường tồn, phát huy các giá trị tro...

Khai mạc Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2025

Giải Trí
17/11/2025 15:22

Tối 17/11, Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc 2025 đã chính thức khai mạc tại rạp Kim Mã (Hà Nội).